رقابت فناوری میان آمریکا و چین در سالهای اخیر از تراشه و هوش مصنوعی فراتر رفته و به مواد معدنی مورد نیاز برای تولید تجهیزات پیشرفته رسیده است؛ موادی که چین بخش بزرگی از زنجیره تأمین و فرآوری آنها را در اختیار دارد.
عناصری مانند گالیوم، ژرمانیوم و نئودیمیوم در تولید نیمههادیها، تراشههای پیشرفته، تجهیزات ارتباطی، آهنرباهای قدرتمند و سامانههای خنککننده دیتاسنترها کاربرد دارند. اگرچه این عناصر در نقاط مختلف جهان یافت میشوند، فرآوری و خالصسازی آنها فرایندی پیچیده و پرهزینه است و چین طی چند دهه گذشته زیرساخت گستردهای در این زمینه ایجاد کرده است.
در همین شرایط، آمریکا برای محدود کردن پیشرفت فناوری چین، صادرات برخی تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی و تجهیزات ساخت تراشه را محدود کرد. چین نیز در واکنش، صادرات گالیوم، ژرمانیوم و برخی فناوریهای فرآوری مواد معدنی را محدود کرد؛ اقدامی که نشان داد مواد اولیه نیز میتوانند به یک اهرم مهم در جنگ فناوری تبدیل شوند.
چین همچنین برای مقابله با محدودیتهای آمریکا، توسعه فناوری چیپلت و بستهبندی پیشرفته تراشهها را دنبال کرده است. در این روش، چند تراشه کوچکتر به یکدیگر متصل میشوند تا بخشی از توان تراشههای پیشرفتهتر را بدون نیاز به برخی تجهیزات تحریمشده فراهم کنند.
ادامه این رقابت میتواند زنجیره جهانی تولید تجهیزات الکترونیکی را تحت تأثیر قرار دهد. افزایش قیمت مواد اولیه، کمبود برخی قطعات و افزایش هزینه تولید از پیامدهای احتمالی آن است. شرکتهای تولیدکننده نیز ممکن است در شرایط کمبود قطعات، ظرفیت خود را بیشتر به تراشههای پرسود دیتاسنترها و هوش مصنوعی اختصاص دهند و بازار مصرفی مانند گیمرها و کاربران خانگی با کمبود بیشتری مواجه شود.
این وضعیت میتواند بازار ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهد. افزایش قیمت جهانی قطعاتی مانند کارت گرافیک و پردازنده، در کنار هزینههای واردات، واسطهگری و محدودیتهای تجاری، میتواند باعث افزایش چندبرابری قیمت برخی تجهیزات در بازار ایران شود و احتمال کمبود برخی مدلها را افزایش دهد.
از سوی دیگر، آمریکا و کشورهای اروپایی برای کاهش وابستگی به چین به دنبال توسعه معادن جدید در کشورهای مختلف، افزایش بازیافت و تولید مواد جایگزین هستند؛ اما ایجاد معادن و تأسیسات فرآوری جدید به سرمایهگذاری سنگین و حدود ۷ تا ۱۵ سال زمان نیاز دارد.
به این ترتیب، جنگ فناوری آمریکا و چین دیگر تنها بر سر تراشه و نرمافزار نیست؛ بلکه کنترل مواد اولیه و زنجیره تأمین نیز به یکی از مهمترین میدانهای رقابت دو قدرت تبدیل شده است؛ رقابتی که پیامدهای آن میتواند تا قیمت و دسترسی کاربران عادی به تجهیزات الکترونیکی نیز ادامه پیدا کند.