بیروڕای سێ‌ کەسایەتیی ئاکادێمیکی کورد لە بابەت «عەللامە ئەحمەدیان»ـەوە

1.      تایبه­‌تمه­‌ندییه­‌کانی مامۆستا ئه‌­حمه­‌دیان

دکتۆر نەوید نەقشبەندی

(بەرپرسی قسمی فێقهی شافیعی لە زانستگەى کوردستان)

دیارە کەسایەتێکی پایەبەرزى وەکوو: مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان بۆ زۆر کەس پێش لەوەی کە خۆێ ببینن.. ناۆێ باشی دەبیسن.. بە ناوی باشی وکردەوە باشەکانی دڵگیری ڕەوشت وبیر وکردەوە باشەکانی دەبن.

منیش لە ساڵی (1993)ـى، زاينى، بوو.. کە یەکەم جار بە بینینی کتێبی: (سیمای صادق- فاروق اعظم)، مامۆستا ئەحمەدیانم ناسی، وئاگاداری پلە وپایەى بەرزی ئەم کەسایەتیيە بووم.. لەو کاتەدا من لە بەشی شەرێعەی زانکۆی تاران دەرسم دەخۆێند.. کە کتێبەکەم خوێندەوە.. زۆر حەزم لێ بوو بگەێمە خزمەتی.. بۆ خۆم بریارمدا بڕۆم بۆ مەهاباد، ولە نزیکەوە بیبینم.. پێم وایە بەهاری (۹۴)ـى، زایینی، بوو. کە لە پێشانگاێ نێودەۆڵەتی کتێبی تاران گەێشتمە خزمەتی.. ڕۆێشتم وبە ئەدەبێکی زۆرەوە خۆمم پێ ناساند، و وتم: کە دانشجووی بەشى شەرێعەم، ویەکەم دانشجووم لە قسمی مەذهەبی شافێعی.

پێى وتم: کەوابوو (دکتور ئەسعەد شێخۆلئیسلامی) دەناسی.. وتم: بەڵێ.. مامۆستامە و زۆر بە بوونیان دڵخۆشم.. دکتور ئەسعەد کە خۆێ خەڵکی سنە و دانیشتووی تاران، ومامۆستای زانکوێ تاران بوو.. دەبوو بە کۆڕی خۆالیخۆشبوو (حاجى موحەممەدی شێخۆلئیسلامی سنە)، وپێشتر حاجى شێخۆلئیسلامی سنە، وحاجی عەبدولڕەحمان ئاغاى مۆهتەدی لە مامۆستایانی هەرە بەرز وبە ناوبانگی کۆلێژی ئێلاهیاتی زانکۆی تاران بوون، وبە دواى ئێنقلابی ئێرانێدا.. دکتور ئەسعەد شێخۆلئیسلامی بەرپرسی بەشی مەذهەبی شافعی لەوێ بوو.. کە من یەکەم دانشجووی بووم! بۆیە بە مامۆستا ئەحمەدیانم عەرز کرد.. بەڵێ! دکتور دەناسم، وهەر کارێکتان بێ‌، شانازیيە بۆ من.. لە خزمەتتان بم.. فەرمووی: دەى لە کتێبەکەی دکتور ئەسعەد کە لەسەر مەذهەبی ئەشعەری ومۆعتەزێلی نووسیگیيە.. لە چەن جێگا ئاماژەى بە کتێبی: (تبیین کذب المفتری) کردووە..  ماوەيێکە بە شوێنی ئەو کتێبەدا دەگەڕێم!

ئەمە ئەوەڵ ئاشنایەتی من لەگەڵ مامۆستا ئەحمەدیان بوو.. وە لە ساڵی (۱۹۹۷ ز) بۆ وانەوتنەوە لە تارانەوە دەڕۆيشتم بۆ مەهاباد.  مامۆستا ئەحمەدیان تەشریفى لە مزگەوتی قيبلە بوو.. لە بەر دۆستایەتی لەگەڵ چەند برادەرێک.. کە لەوێ فەقێ بوون.. شەوان دەڕۆيشتم بۆ مزگەوت، و زۆرجار لەسەر دەرسی مامۆستا حازر دەبووم.. زۆرم پێخۆش بوو.. کە لە خزمەتیانم..

مامۆستا لەو چەن ساڵە.. چەندین کنێبی باشی بە زمانی فارسی نووسی.. دوو کتێبێ ژیاننامەى ئێمامی شافعی، و(علوم القرآن)ـەکەى.. زۆر بە دڵم بوون، وبە تایبەت بۆ وانە ودەرسە تایبەتيیەکان کەڵکم لێ وەردەگرتن.. دواتر کە  خۆم ئێتر بە فەرمی مامۆستاى زانکۆ بووم  لە سنە، هەمیشە بە دانشجوەکانم دەوت: یەقینتان بێ.. لە زمانی عەرەبیش هیچ ژیاننامەێیکی ئێمامی شافعی نابینن، وەکوو ژیاننامەکەى مامۆستا ئەحمەدیان ڕێک وجوان وپڕ لە داتا بێ!

بە ڕاى من مامۆستا چەند تایبەتمەندی بوو:

یەکەم: ئێخڵاس، واتە: دڵی هەوڵی دینداری، و ڕەزاى خوا بوو.. دینی لەبەر نان وناو، ومەقام وپۆست نەدەویست.. دینداریيەکەى بۆ ڕەزاى خوا بوو.

دووهەم: چونکە بۆ ڕەزاى خۆدێ کاری دەکرد، بێ غۆروور بوو.. خۆى لە کەس زیاتر نەدەزانی.. خۆيشی لە کەس کەمتر نەدەزانی.. جگە لە خۆدا کەسی بە بێ عەيب نەدەزانی، وچونکوو خۆبەزلزان نەبوو.. لە هەر کەسێ کە شیاوی باس ولێکۆڵینەوە بێ.. یارمەتی دەگرت، وهەمیشە ئارەزووی بوو.. ئەگەر هەڵە وناڕاستێیک لە کارەکانیا بێ بیزانێت، وبە ڕووخۆشی هەڵەکانی قەبووڵ دەکرد.. ئەنجامی ئەم کارەى ئەوە بوو کە کتێب ونووسراوەکانی زۆر بە نرخ بوون، وکە لە چاپ دەردەچوون.. نەتدەتوانی بە ئاسایی هەڵەیان لێ بگری.

سێهەمین: خەسڵەتی مامۆستا ئەوە بوو کە بە پێچەوانەى بڕێ لە مامۆستایانی ئەو سەردەمە.. خۆێ لە بنچینەى زانستە قەدیميیەکان یەخسیر نەکردبوو، وهەوڵی دەدا لە هەر شوێنی زانستێکی دەسکەوێ، وە دەسی بێنێ.. کارى جحێڵەکانی بە کەم نەدەزانی، وکتێبە ڕۆشنبیريیەکانی ئەو سەردەمەى بە تایبەت لە نووسەر و ڕۆشنبیرانی ئێرانی باش باش دەخۆێندەوە، وهیچ دیوارێکی مەذهەبی یان نەتەوەیی بە گرفت نەدەزانی.. کە کەڵکیان لێ وەربگرێ.. کە وابوو حەکیم بوو.. کە (الحكمة ضالّة المؤمن).. لە هەر کوێ حيکمەتی بدیبا.. وەرى دەگرت.

چوارەمین: تایبەتمەندی مامۆستا ئەحمەدیان ئەوە بوو.. کە دەيزانی چ بنووسێ.. واتە: ئەو شتانەى دەنووسی کە نیازی کۆمەڵگە بوون.. کۆمەڵگەى کوردی بە تایبەت لە ئێران پێداویستییەکانی تایبەتی خۆى دەویست.. مامۆستا ئەم پێداویستییەى دەزانی، وبە جوانی توانی بە زمانێکی سادە، وپاراوەوە.. وبە قەڵەمێکی جوانی فارسی ئەم نیازانە بەراوەرد بکات، وتێکڕا تینووەکانی زانینی سیڕاۆ کات.

پێنجەمین: تایبەتمەندی مامۆستا بە ڕای من ئەوە بوو.. کە هیچ کاتێ سیپاڵی هیچ دەستە وگرووپ وحیزبێکی لەبەر نەکرد، وتا ئەو کاتەى مابوو.. بە پاکی ژیا.. دەست و زمان وئەخلاق و ڕەوشتی پاک بوو.. لەبەر ئەم ئێخڵاسە، ولەبەر ئەم پاکبوونە، ولەبەر ئەمە سەر بە هیچ کەس نەبوو.. خۆشەویستی هەمووان بوو.. هیوادارم خودايش خۆشی بۆیت، وبیبەخشێت، ولەگەڵ چاکان مەحشوری کات.. ئامین.

2.      یادێک له مامۆستا ئەحمەدیان

دكتۆر عەبدوڵڵا ڕەسوڵ نەژاد

(مامۆستای زانكۆی كوردستان)

پێش نزیكەی چل ساڵ.. هێشتا تۆنەكانی دەنگی ئەو لە هزر وگوێمدا ئەزرینگێنەوە وبیرم ناچنەوە، وكاریگەری واتای قسەكانی لەسەر بیركردنەوەم هەر جێی نەهێشتووە وماوە، كاتێك لەكۆڕێكی پرسەدا قسەی دەكرد لەسەر ژیانئاوایی یەكێك لە زانایانی كورد.. ولەوێدا باسی دەكرد لەسەر ڕۆڵی زانایانی كورد لە خزمەتكردنى ئاینی پیرۆزی ئیسلامدا، كە بەداخەوە ئەو هەمووە خزمەتەیان بۆ ئایین.. لە بیرچۆتەوە، یان لە بیر براوەتەوە! وهەروەها گوتی: ئەگەر كەسێك غافڵ ببێت، یان غافڵ بكرێت لە هەڵمژینی بەرامە وبۆنی گوڵاوی بەرهەمی زانایانی كورد لە باخچەی بەرینی ئاینی ئیسلامدا.. وە یان لە باخچەی زانست وئەدەبدا، وە یان نابینا بكرێت ونەهێڵدرێت بەرهەمی سەدان زانای هەڵكەوتەی وەك دینەوەرییەكان وئامێدییەكان وجزیرییەكان وشارەزورییەكان وئەوانی تر.. ببینێ‌! لە زانایانی خاوەن شكۆی كورد. ئەوانەی كە مۆزەخانە وكتێبخانەكانی جیهانی ئیسلامەتيیان ڕازاندەوە و ڕۆشنكردەوە.. بە بەرهەم ودیارییە زانستی وئاینییە بەنرخەكانی خۆیان.. ئەوا با تۆنی تیژی دەنگە ئەفسوناوییەكەی قورئانخوێنی مەزنى كورد.. (عەبدولباسیت) بێداریان بكاتەوە ولەو غەفڵەتە ڕایان چڵەكێنی.. وگوێچكە كەڕەكانیان بكاتەوە وپێیان بڵێ‌: كە گەلی كورد بە قەد تۆزقاڵێكیش كەمیی وخەمساردییان لە خزمەتكردنی ئاینی پیرۆزی ئیسلامدا نەنواندووە، جا ئەگەر ئەو خەڵكە بێهۆشە.. تەنانەت بە بیستنی ئەو خوێندنەوە ئاسمانی ودڵڕفێنەی عەبدولباسیتیش..   هەر گوێیان نەكەنەوە.. وە خۆیان لە ناو قوڵایی خەو وبێهۆشیدا بهێڵنەوە، وهەر خزمەتەكانی گەلی كوردیان لەبەرچاو نەبێت، ئەوا هێشتا شوێنگە وكاریگەری خزمەتی زانایانی كورد لە جیهانی خەویشدا زۆر زیاتر وباڵاتر وكاریگەرترە لە ڕۆڵی ئەوان لە جیهانی ئاگاییدا.. ئیدی – لەم دۆخی بێهۆشی وخەوەیشیاندا - (ئیبن سیرینی كوردی) دێت، ولێكدانەوەی خەونەكانیان بۆ دەكات! وهۆشدارییان دەداتێ‌ وبێداریان دەكاتەوە وبانگیان دەكات بۆ ئەوەی بە ئاگا بێنەوە، وئەم هۆنراوەیان بەسەردا دەخوێنێتەوە كە لەبارەی خزمەتكردنی گەلی كوردەوە بۆ ئایین. دەڵێت:

بَیَّضْتَ بِالْکـَرْدِ وَجْهَ الْکُرْدِ، فأتلقوا                  کواکباً في سماء المجد والحـسب

ردّوا الحیاة علی الإسلام وابـتـهـجوا             بالموت محتسباً.. إثــر مــحــتــسـب

أعیا جهادک قوماً.. أبطـنـوا حــسداً              و أظهروا عجباً أدعی إلی العجب:

أ ینصر الدِّین کرديّ!! فـــقـــــل لهم:             الدِّیــــن للهِ.. لا لـلـــکــُرد والــــعـــــرب

جا لەڕاستیدا ئەو گوتاربێژە زمانپاراو وبە توانایە.. تەنها كەسێكە وەك زانای گەورە مامۆستا مەلا عەبدوڵڵای ئەحمەدیان.. ئەو زانایەی كە بە بەرهەمە بەنرخ وبەپێزەكانی خزمەتی زۆر تایبەت وگرنگی بە كۆمەڵگەی كوردی كرد، وئەو هەمیشە خوێندكارانی زانستی شەرعیی هان دەدا .. تا زانیارییەكانیان لە ناو تیانووس وپەڕتووكەكاندا تۆمار بكەن، وبەم هۆیەوە لە تیاچوون بیانپارێزن، وهەمیشەیی بوون بەو زانیارییانە ببەخشن.. تا نەوەكانی داهاتوویش سوودیان لێ‌ وەربگرن، چونكە لە ناو كورددا زانای زۆر مەزن هەبوون، كە هەم خوێندەواری گەورە وهەم وانەبێژی زۆر زانا بوون، بەڵام پەڕتوكنووس نەبوون! وتەنها قوتابییان پێگەیاندوون.. بەڵام بەداخەوە قوتابییەكانیش دواتر بە باشی ئەو زانستەیان لە تیاچوون نەپاراستووە كە لەو مامۆستا زۆر زانایانەوە وەریانگرتووە، وبەم هۆیەوە زانیاری وشتی زۆر تیاچووە.. كە زۆرینەی لە داهێنانی هزریی ئەو زانا باشانە بووە، وبە داخەوە ئێستا بەردەست نییە!

بەڵام عەللامە ئەحمەدیان.. لەگەڵ ئەوەیدا وانەبێژ بوو.. ئامۆژگاریش بوو، وە نووسەرێكی هوشیار وچالاكیش بوو، وبەڕاستی زانا بوو بەوەی سەردەمەكەی و ژینگەكەی دەیخوازێت، وبە مانای وشە ئەمەی دەزانی ودۆخەكەی هەڵدەسەنگاند ودەناسی، وە میراتێكی زانستی زۆر بەرفراوان وفرە سەرەی لەدوای خۆی بەجێهێشت، كە بەڵگەیە لەسەر بەرینیی جیهانبینی ئەو، وهزر وبیر وئەندێشەی قوڵ وفراوانی.. وە دانراو، ونووسراوە بەهێز وبە پێزەكانی لە هەموو زانستە ئیسلامییەكاندا.. وەكوو: تەفسیر، و زانستەكانی قورئان، و زانستەكانی فەرموودە، و زانستی كەلام، و ژیاننامەی پێشەوا گەورەكانی وەك: ئەبووبەكری صدیق، وعومەری كوڕی خەطاب، (خوایان لێ‌ ڕازی بێت)، وپاشان بیۆگرافیای ئیمامی شافعی.. ئەمانە باشترین بەڵگەن لەسەرئەوەی كە زانایەكە بە تامی زانایانی پێشوو.. وە دواتر بەرهەمەكانی لەسەر بابەتەكانی (كەلامی نوێ‌)، وپەرچڤەكردنی (رسالة التوحید)ـی، شێخ محەمەد عەبدە، ونووسراوەكانی لەسەر بابەتە هزرییە هاوچەرخ ونوێیەكان.. ئەمەیشیان باشترین بەڵگەیە لەسەر هاوچەرخبوونی بیری ئەو، و ڕاهاتنی هوشیارانەی لەگەڵ ئەم سەردەمەدا وخۆگونجاندنی زانایانەی لەگەڵ ئەوەی ژینگە ودۆخە نوێیەكە دەیخوازێت، وە هەروەها هەندێ‌ لە نووسراوە ئاینییەكانی وەكوو تەفسیری سوڕەتی فاتیحە وئەلبەقەرە ویاسین.. وهەندێ‌ نووسراوی ئەدەبیی تری بە زمانی كوردی، وبەو نووسین وداڕشتنە باڵاو ئێجگار نایاب وبەرز وبەهێزەوە، لەڕاستیدا لەهەندێ‌ ڕووەوە هیچی كەمتر نییە لە ڕێژگە بەپێز وئێجگار دەوڵەمەندەكەی (مامۆستا هەژار)، كە ئەمەیشیان باشترین بەڵگەیە لەسەرئەوەی كە ئەو زانا موكریانیيە ئەوپەڕ بایەخیداوە بە ڕۆشنبیریی گەلەكەی خۆی.. گەلی كورد!

3.      ئەو زانا مەزنەی كە هەموو ژیانی خۆی بۆ خزمەتكردن بە ئایین وگەلەكەی تەرخانكرد

دكتۆر جەلال جەلالیزادە

(مامۆستای زانستگای تاران)

یەكێك لە كەسایەتییە ئیسلامییە زۆر دیارەكانی كوردستانی ئێران، خوالێخۆشبوو: (مامۆستا مەلا عەبدوڵڵای ئەحمەدیان)ـە، كە بەڕاستی پێشەوا و ڕێبەر وهێما ونیشانەیەكی بەرز ودیاری هاوچەرخی ئیسلامەتی بوو.. مامۆستا لە چەندەها مەیداندا سەرقاڵی تێكۆشان بوو، وخۆی لە بازنەی تەنها زانستێكدا بە قەتیسی نەهێشتبوویەوە، بەڵكو ئەو زانایەكی كەم مامەنەند بوو لە فیقهی ئیسلامی وتەفسیر وفەرموودە وكەلام و زمان وئەدەبیاتدا، هەروەها وتاربێژێكی ئێجگار زمانپاراو، وقسەڕەوان وقسەخۆش بوو.. لەگەڵ هەموو ئەمانەیشدا شاعیرێكی مەزن بوو، ئەو خاوەنی جیهانبینییەكی فراوان بوو، توێژینەوە وبەدواداچوونی قووڵ و زانایانەی بۆ هەموو بابەتەكان هەبوو.. زۆر بە باشی ئەیتوانی بچێتە مەیدانی ڕكابەرێتی زانستيی لەگەڵ ئەوانەی وەك خۆی بیریان نەدەكردەوە.. كە ئەمەیشی زیاتر لەو پەیامەیدا بەرجەستە بووە كە بەرپەرچی ووتارەكەی (ئایەتوڵڵا مونتەظیری) دەداتەوە، سەبارەت بە دیدگا وبیروباوەڕی ئەشعەرییەكان، وە سەرەڕای هەموو ئەمانەیش خوای گەورە زانستێكی بەرفراوان و بیرێكی تیژ و زیرەكییەكی زۆر، وبوێرییەكی كەم وێنەی پێبەخشیبوو، بۆ بەرگریكردن لە ڕاستی وبەها ئاینییەكان.

مامۆستا ئەحمەدیان.. سەردەمەكەی خۆیی بە باشی دەناسی، وباشیش دەیزانی پێداویستی هزریی گەنجانی ئەو چەرخە چییە! وە هەروەها كەسایەتییەكی چاكساز بوو، سەردەمی ڕابردوو، ونوێی پێكەوە بەستبوونەوە، سەرقاڵی باس‌وخواسی گیروگرفتەكانی سەردەمەكەی بوو، لەگەڵ دۆزینەوەی چارەسەری تیۆری بۆیان، وئەوەی ئەم چەرخە خوازیارییەتی وبۆی ئەگونجێ‌.. لەبارەیەوە بەدواداچوونی دەكرد، ئەو دەیان نووسین و وەرگێڕانی بەرهەم هێنا.. بە تایبەتی لە چەند پەڕتوكێكی سەنگیندا لە زانستی كەلام، و ژیاننامەی خەلیفەكانی ئیسلام، وپێشەوايانی ئایین، وە هەروەها كتێبی زۆر بەنرخی نووسین سەبارەت بە قورئان وفەرموودە، وهەمیشە لە باس‌وخواسدا بوو لەگەڵ زانایاندا، و زۆری دەخوێندەوە، و زۆريشى دەنووسی، وگوتاری دەدا و وانەی دەگوتەوە، وبەردەوام وەچەی نوێی هان دەدا بۆ ئەوەی خاوەنی ڕەسەنایەتی وپێگەی شیاوی خۆیان بن، وە هەروەها خاوەنی زۆر هەڵوێستی بەهێزیشە لە هەمبەر ئەو دەستدرێژییانەدا ڕوو بە ئایین وگەلەكەی دەكران، وبە سەرسەختی دژیان دەوەستایەوە.

مامۆستا ئەحمەدیان خاوەنی شێوازێكی تایبەت بە خۆی بوو لە گەیاندنی زانیارییەكاندا بۆ قوتابیان وگوێگران، وئەو لە بازنە وجوغزی كەسانی لاساییكەرەوە هاتبوویە دەرەوە.. وهەمیشە بە شوێن بەڵگە ودۆكیۆمێنتی بەهێزەوە بوو.. كە پەیوەندیداربێ‌ بە قورئان وسوننەتەوە.

مامۆستا ئەحمەدیان.. پاشماوەی ئەو زانایانەی پێشینە بوو.. كە شكۆی زانست وپێگەی زانایانی پاراست، وهەروەها هەڵسا بە ڕاپەڕاندنی ئەركی ئامۆژگاریكردنی دەسەڵاتداران وهاوڵاتیان، ودوای خۆیشی سامانێكی زەبەلاح وكەلەپورێكی مەزنی زانستیی بەجێهێشت، كە نزیكەی (30) كتێبن، كە زۆربەیان وەك سەرچاوە لای توێژەران بەكاردەهێنرێن، وهەروەها خاوەنی زیاتر لە (200) گوتارە، كە هەموو ئەمەیش بەڵگەیە لەسەر باڵادەستیی كەموێنەی جەنابیان لە تێكڕای زانستە ئیسلامییەكاندا.. بە تایبەتی زانستە دێرینەكانی حوجرە، وهەروەها لە زانستە نوێ‌ وهاوچەرخەكانیش.

مامۆستا.. ماندووبوون، ونائومێدی، و وەڕەسبوونی نەدەزانی.. هەموو خولیا وئاواتی ئەوە بوو ئیسلام وقورئان بە خەڵكی بناسێنێ‌.. بە تایبەتی بە چینی گەنجان و ڕوناكبیران، تێگەیشتنی مامۆستا ئەحمەدیان بۆ ئیسلام جیاواز بوو لەو تێگەیشتنە لاساییكەرەوە باوەی كە هەیە، ئەو پەیوەندی زۆر باشی هەبوو لەگەڵ ڕۆشنبیران وهەمیشە لە هەوڵی ئەوەدا بوو كە ئاینی ئیسلام وەك بەرنامەیەكی گشتگیر بناسێنێ‌ وبە خەڵكیی بگەیەنێ‌.. بەرنامەیەكی گشتگیرى وا كە ڕێكخەری تێكڕای سیستمی ژیانە، وهەروەها بەدیهێنەری هەموو ئاوات وهیواكانی گەلانە.. كە تەنها لە سێبەری ئەم ئایينەدا بەو ئاواتانە – وەك خۆی- دەگەن!

ئەم زانا بەرزە.. لەو زانا هاوچەرخانە بوو كە خزمەتی زۆری بە پەیمانگە و زانكۆ ئاینییەكان كرد، وە هەروەها ڕۆڵێكی گەورەی هەبوو لە لێك نزیككردنەوەی زانایانی ئاینزا جیاوازەكان، چ لە مزگەوت وچ لە زانكۆكان، وهەروەها بایەخی دەدا بە گەشەپێدانی دیدگەیەكی نوێ‌ بۆ ئاینناسی، وشێوەیەكی نوێ بۆ‌ ڕاڤەی قورئان.. بۆیە بەڕاستی كوردستان بە ژیانئاوایی كردنی زانایەكی ئا لەمە.. گورزی گورچكبڕی بەركەوت ودوچاری زیانی گەورە بوویەوە.. ئەو زانا مەزنەی كە هەموو ژیانی خۆیی تەرخانكرد بۆ خزمەتكردن بە ئایین وگەلەكەی، و ژیانیشی باشترین بەڵگەیە لەسەر ئاستی بایەخدانی ئەو بە بڵاوكردنەوەی زانست لە ناو گەل وكۆمەڵگەكەیدا، وپابەندبوونی ئەو بە ڕێنماییكردنی خەڵكانی كۆمەڵگەكەی.. ئەمانە هەموو شایەت وبەڵگەن لەسەر كەسایەتی بەرزی ئەو.. خوای پەروەردگار پاداشتی بداتەوە بە باشترین شێوە، ولێی خۆش بێت.

ڕوون­کردنەوە:

وتاری «دکتۆر نەقشبەندی» و «دکتۆر جەلالی­زادە» و «دکتۆر ڕەسووڵ­نەژاد»، کە لە لایەن دکتۆر «عەبدوڵڵا مەلا ئەحمەد» لە عەڕەبییەوە وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی کوردی، لە سەرچاوەی خواروودا هاتوون:

ـ «الـملاّ عبداللّه أحـمدیان الـمَهَابادی، جهوده ومنهجه وآ‌راؤه فی التّفسیـر وعلوم القرآ‌ن»، تێزی دکتۆرای عبدالله ملا احمد، زانکۆی سلیمانی.