تبدیل بیابان به مخزن کربن در چین

چین با یک پروژه عظیم درخت‌کاری در اطراف بیابان تکله‌مکان، به نتیجه‌ای شگفت‌انگیز دست یافته است. این منطقه خشک و وسیع، اکنون بیشتر از آنکه دی‌اکسیدکربن آزاد کند، آن را از جو جذب می‌کند و به یک مخزن پایدار کربن تبدیل شده است. این تلاش‌ها نه تنها به کاهش گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کند، بلکه الگویی برای مبارزه با تغییرات اقلیمی در دیگر نقاط خشک جهان به شمار می‌رود.

بیابان تکله‌مکان با مساحتی نزدیک به ۳۳۷ هزار کیلومتر مربع، در میان رشته‌کوه‌های بلندی قرار دارد که جلوی ورود هوای مرطوب را می‌گیرند و همین موضوع باعث خشکی شدید آن می‌شود. این منطقه که زمانی به «خلأ زیستی» معروف بود و تقریباً هیچ پوشش گیاهی نداشت، از دهه ۱۹۵۰ میلادی به دلیل گسترش شهرسازی و کشاورزی، به تدریج بزرگ‌تر شد و طوفان‌های شن خاک حاصلخیز را از بین می‌بردند.

برای مقابله با این روند ویرانگر، چین در سال ۱۹۷۸ پروژه گسترده‌ای به نام «برنامه کمربند حفاظتی سه شمال» را آغاز کرد که در جهان به «دیوار سبز بزرگ» شهرت دارد. هدف اصلی این طرح، کاشت میلیاردها درخت در حاشیه بیابان‌های شمالی چین، به ویژه تکله‌مکان و گُبی، تا سال ۲۰۵۰ بود. تاکنون بیش از ۶۶ میلیارد درخت کاشته شده و حلقه پوشش گیاهی اطراف تکله‌مکان در سال ۲۰۲۴ تکمیل شده است. این اقدام پوشش جنگلی کل کشور را از ۱۰ درصد در سال ۱۹۴۹ به بیش از ۲۵ درصد رسانده است.

یافته‌های یوک یونگ، استاد علوم سیاره‌ای در مؤسسه فناوری کالیفرنیا، نشان می‌دهد که این نخستین بار است دخالت انسان در خشن‌ترین محیط‌های بیابانی جذب کربن را افزایش داده و روند بیابان‌زایی را کند می‌کند. پوشش گیاهی گسترده در حاشیه تکله‌مکان، اکنون دی‌اکسیدکربن بیشتری نسبت به انتشار خود بیابان از جو جذب می‌کند و آن را به یک مخزن پایدار کربن تبدیل کرده است.

پژوهشگران برای رسیدن به این نتیجه، داده‌های زمینی انواع پوشش گیاهی و همچنین داده‌های ماهواره‌ای ۲۵ سال گذشته را بررسی کردند. این اطلاعات شامل میزان بارش، پوشش گیاهی، شدت فتوسنتز و جریان دی‌اکسیدکربن در منطقه بود. آن‌ها همچنین از سامانه ردیاب کربن سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا برای مدل‌سازی منابع و مخازن دی‌اکسیدکربن جهانی بهره بردند.

نتایج پژوهش که در مجله علمی PNAS منتشر شد، به وضوح نشان می‌دهد که پوشش گیاهی در حاشیه بیابان به طور پیوسته افزایش یافته و هم‌زمان جذب دی‌اکسیدکربن نیز بیشتر شده است. این روند از نظر زمانی و مکانی، دقیقاً با اجرای پروژه دیوار سبز بزرگ هم‌خوانی دارد. حتی مقدار نسبتاً کم بارش ماهانه (متوسط ۱۶ میلی‌متر) در فصل مرطوب بیابان برای رشد گیاهان کافی بوده و با افزایش فتوسنتز، غلظت دی‌اکسیدکربن هوای بالای بیابان را از ۴۱۶ به ۴۱۳ قسمت در میلیون کاهش داده است.

برخلاف برخی پژوهش‌های قبلی که به جذب کربن توسط شن‌های بیابان اشاره داشتند (که مخزنی ناپایدار است و با افزایش دما کربن را آزاد می‌کند)، پوشش گیاهی کربن را از طریق فتوسنتز به صورت پایدار در بافت‌های خود ذخیره می‌کند. این موضوع، تبدیل شدن حاشیه تکله‌مکان به مخزن کربن را به یک الگوی مهم و قابل تعمیم برای مقابله با تغییرات اقلیمی و بیابان‌زایی در دیگر مناطق خشک جهان تبدیل می‌کند.

منبع: زومیت